Klimaatontkenning of linkse indoctrinatie?

Je kunt nauwelijks nog met duurzaamheid en klimaat bezig zijn zonder in een ideologisch debat terecht te komen, concludeert filosoof Jelle van Baardewijk. In dit Dilemma op Donderdag analyseert hij hoe we als hogeschool in dat mijnenveld kunnen opereren.

Klimaatontkenning of linkse indoctrinatie?
illustratie Demian Janssen

Ons klimaat verandert rap en wij veranderen langzaam mee. Dat gaat de Greta Thunbergs van deze wereld niet snel genoeg. Ook kwaliteitsmedia luiden inmiddels de noodklok. Journalist Eric Holthaus overschreed in The Correspondent de grens van journalistiek en activisme door klimaatverandering gelijk te stellen aan genocide. Aan de andere kant van het debat spreekt men van ‘klimaathysterie’ en ‘linkse indoctrinatie’ in het onderwijs. De situatie is dermate gepolariseerd dat het moeilijk is nog met duurzaamheid bezig te zijn zonder in een ideologisch debat terecht te komen. Het is lastig om je als hogeschool tot dit debat te verhouden. Is het ‘linkse indoctrinatie’ als je het voortouw neemt bij de verduurzaming? Is het ‘klimaatgenocide’ als je het niet doet?

Een panel van studenten en docenten dat door Profielen bevraagd werd over vleesconsumptie op de hogeschool, ziet beperking eerder als betutteling dan als vooruitgang.

De HR houdt zich tot nog toe ‘cool’ en verkleint stapje voor stapje de eigen ecologische voetafdruk. Dit jaar werden er 750 zonnepanelen geplaatst en is er geïnvesteerd in Tropicana. Het voormalige zwembad is nu een vrijplaats voor duurzaam ondernemen. Studenten kunnen er een minor volgen en experimenteren met een eigen bedrijf. Maar er zijn ook behoudender geluiden te horen. Een panel van studenten en docenten dat door Profielen bevraagd werd over vleesconsumptie op de hogeschool, ziet beperking eerder als betutteling dan als vooruitgang.

Kersverse lector Koen Dittrich, die zich bezig gaat houden met duurzaam ondernemen, koos in zijn openbare les voor een pragmatische aanpak. Zijn nuchterheid spreekt me erg aan: geen doemverhalen maar veel concrete en haalbare voorbeelden van hoe de kringloopeconomie kan worden bevorderd. Hij adviseert bewust consumentengedrag: koop margarine zonder palmolie, kies voor repareerbare elektrische tandenborstels en scheidt afval. Hij beschreef ook de noodzaak van een systeemverandering. Een voorbeeld daarvan is het bedrijf Kipster dat de eierenmarkt momenteel verovert met diervriendelijke en duurzame productieketens. Kipster zet forse druk op andere leveranciers om ook duurzamer te gaan produceren en veredelt daarmee de gehele markt. Zelfs stichting Wakker Dier prijst het bedrijfsmodel van Kipster.

Was dit verhaal nou linkse indoctrinatie? Dat lijkt mij niet. Er bestaat genoeg consensus over de schadelijke kanten van de vervuiling die onze economie veroorzaakt. Tegelijkertijd gaat de klimaatverandering die ons tot duurzaamheid noopt ons wetenschappelijke bevattingsvermogen te boven. De wetenschap heeft een aardig idee van hoe de klimaatverandering en menselijk handelen samenhangen, maar de materie is te complex voor eenduidige berekening. En daarmee zit er ook altijd een idealistische kant aan duurzaamheid. Het verhaal van Dittrich was dus wetenschappelijk én normatief. Dat is overtuigend wanneer die normativiteit goed geborgd is.

Er bestaat genoeg consensus over de schadelijke kanten van de vervuiling die onze economie veroorzaakt.

En dat is iets waar het in het debat over duurzaamheid weleens fout gaat. Juist als de feitelijke situatie onduidelijk is, mag van wetenschappers worden verwacht dat ze hun keuzes helder kunnen toelichten. Dat is echter alleen mogelijk als we geleerd hebben onze eigen vooronderstellingen onder woorden te brengen en op een afgewogen en eerlijke manier te presenteren.

Dit brengt me bij het stikstofonderzoek van de Rijksdienst voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), een voorbeeld van hoe goed onderzoek verkeerd kan worden gepresenteerd. Dit instituut concludeert dat het huidige stikstofbeleid problematisch is en dat de veestapel drastisch verkleind moet worden. Gevolg: de boeren klommen op hun trekkers en de bouwers haalden hun betonmolens van stal.

Hier was ruimte geweest voor interdisciplinair denken van een hogeschool. We weten heus wel dat ecologisch onderzoek niet louter door biologen moet worden uitgevoerd. Kennis over bestuur, bedrijf en communicatie moet in een plan van aanpak voor duurzaamheid betrokken worden. Daarmee voorkom je defaitisme (‘de overheid moet ons boeren ook altijd hebben!’) en zet je in op haalbaarheid en draagvlak. Het RIVM heeft echter een tamelijk eenzijdige analyse gegeven van het stikstofprobleem en zal in de toekomst hopelijk beter nadenken over de ‘vertaling’ van complex onderzoek naar maatschappij, bedrijf en beleid.

Hiermee komen we ook op de primaire taak van een hogeschool: het verwerven en verspreiden van kennis. Als we de kennis die we in huis hebben bundelen, kunnen we samen tot een prachtig multidisciplinair advies komen. En dat is activisme noch indoctrinatie, maar gewoon een van de kerntaken van een onderwijsinstelling in Nederland.

Klimaatontkenning of linkse indoctrinatie?
« Terug naar overzicht