Hoeveel moeten jongeren overhebben voor een boomerprobleem?

De ergste coronapaniek lijkt voorbij. Jelle van Baardewijk, filosoof en lector op de HR, maakt een ethische afweging over de vraag of we van jonge, gezonde mensen kunnen eisen grote offers te brengen om oudere en kwetsbare mensen te beschermen.

Hoeveel moeten jongeren overhebben voor een boomerprobleem?
illustratie Demian Janssen

Nu de eerste golf van corona afvlakt, is het tijd voor een ethische evaluatie van de genomen maatregelen. Ik wil in het bijzonder kijken naar de verschillen tussen jong en oud. Ik denk dat jongeren, die nog minder risico lopen ernstig ziek te worden door dit virus dan oudere mensen, een onevenredig groot offer moeten brengen. Calamiteiten vereisen offers, maar schade kan onevenredig verdeeld worden.

Calamiteiten vereisen offers, maar schade kan onevenredig verdeeld worden.

‘In crises als deze moet je met 50 procent van de kennis 100 procent van de besluiten nemen, en de gevolgen daarvan dragen’, merkte Rutte terecht op. Met deze uitspraak liet Rutte zien dat hij voor dilemma’s staat: keuzesituaties waarin niet duidelijk is wat het goede antwoord is. Door dit openlijk toe te geven en te expliciteren welke afwegingen zijn gemaakt, wint Rutte draagvlak voor de genomen maatregelen.

Dat laat onverlet dat er spanning blijft bestaan, mogelijks zelfs conflict. De inzet op volksgezondheid is ethisch bezien goed verdedigbaar, maar de prijs – een recessie – is erg hoog, om over het verlies van vrijheid nog maar te zwijgen. Is onze volksgezondheid echt wel belangrijker dan onze vrijheid en welvaart? En wat zouden jullie zeggen als we de factor leeftijd meewegen? Mogen we als samenleving de jonge, gezonde mensen, die zeer weinig coronarisico lopen, dwingen om hun levenswijze aan te passen om de oudere en kwetsbare mensen te beschermen?

Is onze volksgezondheid echt wel belangrijker dan onze vrijheid en welvaart?

Eerder in de geschiedenis was het antwoord duidelijk ‘nee’ geweest: Nooit werd tijdens een pandemie aan gezonde mensen gevraagd zich op te sluiten, in plaats van de ouderen en kwetsbaren te isoleren. Niet tijdens de pest, niet tijdens de Spaanse griep. Wel tijdens corona. Misschien komt dit vooral omdat men vroeger geen controle en kapitaal had voor een intelligente lockdown. Misschien is het verleden daarom ook niet de beste raadgever en moeten we echt nadenken over de spanning tussen vrijheid en thuiszitten.

Volgens mij is het sociaal afstand houden voor jongeren erger dan voor ouderen. Natuurlijk, het is vervelend om eventuele kleinkinderen een tijd niet te zien en eenzaamheid is geen pretje.

Voor de meeste werkende mensen van 50+ geldt dat ze thuiswerken en misschien voor eigen kinderen moeten zorgen – en ja, dat is balen. Tegelijkertijd is het lastig voor te stellen dat 50+ meer zorgtaken heeft voor kinderen dan mensen onder de 40 met kinderen. Jonge kinderen vragen in de regel veel meer aandacht dan oudere kinderen. Oftewel, onderaan de rekening van tijd, energie en geld is het leven boven de 50 rustiger dan daarvoor.

Dit zijn allemaal generalisaties, dat besef ik, maar mijn gehele gedachtegang beoogt te nuanceren wat wij momenteel onder ‘de volksgezondheid’ verstaan.

Studenten leven doorgaans in een geheel eigen wereld waarin nog niet al te veel zorg om anderen en kinderen bestaat. Niet voor niks wordt de studententijd als een bijzondere en avontuurlijke tijd gezien, een fase van vrijheid die nooit meer terugkomt. Het is officieel een periode van vier studiejaren; de statistieken laten duidelijk zien dat het vaak zes jaar wordt. Je studietijd is een periode waarin je vriendschappen voor het leven sluit en je intellectuele ontwikkeling doormaakt. Het is ook de tijd waarin veel jongeren hun levenspartner ontmoeten. Dit wordt allemaal een stuk lastiger als je niet meer kunt reizen, sporten, flirten in het park of het café en studeren in de bibliotheek.

AOW wordt in de huidige diepe recessie doorbetaald – en volkomen terecht – maar als jij net met een hoge studieschuld bent afgestudeerd en geen baan kunt vinden, heeft dat grote consequenties. Je wordt pas later financieel zelfstandig, wat zich vertaalt in het later kunnen huren of kopen van een fatsoenlijke woning (als die nog gebouwd worden), waardoor je gemiddeld later aan kinderen begint.

Juist deze groep studenten moet in de komende jaren de rekening betalen voor de kosten van de lockdown.

Nee, dat is niet verschrikkelijk, maar laten we wel onderkennen dat jullie – studenten – het nu zwaarder hebben en vooral duurder dan studentengeneraties voor jullie. Hier komt nog een pijnlijk economisch argument bij: Juist deze groep studenten moet in de komende jaren de rekening betalen voor de kosten van de lockdown. KLM bijvoorbeeld, wordt gered met geld dat nog moet worden verdiend. Dat gaan de gepensioneerde babyboomers niet meer doen. En mocht dit alles nou niet overtuigen: voor ouderen geldt nog altijd dat de coronamaatregelen voor hun eigen bestwil zijn. Dat is voor jongeren niet zo.

Het blijft de vraag of de gezondheid van oude mensen belangrijker is dan de vrijheid van vrijwel alle andere mensen. Dit is echt een dilemma en het wordt nu beslist in het voordeel van ouderen. Waarom vinden we dit overtuigend en doen we dat wel om de goede redenen?

De eerste reden is solidariteit. We willen graag onze manier van leven opofferen voor de volksgezondheid. Dit is ook het officiële verhaal van Rutte: ‘Samen krijgen we corona onder controle’. Dit is een ijzersterk argument, hoewel er geen reden in besloten ligt om jongeren geen extra compensatie te geven (misschien zelfs ten koste van de hoogte van pensioenen of de AOW).

De tweede reden is minder verheffend en des te reëler: we zijn bang. Ook jonge mensen zijn bang. Nu zijn motivaties van mensen vrijwel nooit zuiver, en gaat solidariteit vaak gepaard met eigenbelang; in dit geval speelt angst een erg grote rol. Angst verklaart het relatieve gemak waarmee heel Nederland in een intelligente lockdown zit. Wie in de supermarkt om zich heen kijkt, ziet mensen de paniek in de ogen staan. Die paniek is wellicht gegrond als je oud en/of kwetsbaar bent, maar voor veel groepen is het coronavirus nauwelijks gevaarlijker dan deelname aan het verkeer. Het is natuurlijk heel netjes dat jongeren zich aan de regels houden, wat overigens ook onze burgerplicht is, en ik roep hier niet op tot ongehoorzaamheid. Niettemin pakt het grote coronadilemma wel slecht uit voor de (oudere) jongeren van 50-. Ik ben benieuwd of jullie dat ook zo zien.

Ook jonge mensen zijn bang.

Solidariteit is een deugd. Angst is een slechte raadgever. Ik zal jullie niet vermoeien met mijn leuke burgerbestaan van kinderen opvoeden, onderzoeken en onderwijzen. Ik kan je wel verklappen: de generatie van millenials heeft royaal de tijd en het geld gehad om te studeren en het leven was toen sowieso goedkoper.

Kortom: Zouden jullie niet eens beter moeten nadenken over het sociale, economische en culturele prijskaartje van jullie solidariteit?

Hoeveel moeten jongeren overhebben voor een boomerprobleem?
« Terug naar overzicht