Macro-doelmatigheid hoger onderwijs

Het hogeschoolsysteem draait op studentaantallen. Hoe meer studenten, des te blijer zijn de hogescholen en universiteiten. Dat past bij een beleidsagenda waarin zo veel mogelijk studenten moeten studeren. Ik doe onderzoek naar mogelijkheden om meer kwalitatief inhoudelijk te sturen in deze groei. Dat is nodig omdat we in Nederland naar mijn mening teveel studenten bedrijfskunde opleiden en te weinig studenten naar technische studies, de pabo en zorgdomein gaan. Zoals je in onderstaande grafiek kunt zien zijn er in Nederland erg veel studenten in het economische domein (dit zijn hoofdzakelijk studenten bedrijfskunde of verwante gebieden, zoals commerciële economie): 37% van het totaal. Dat is meer dan een derde. Ik heb hier al eens een opiniestuk over geschreven voor NRC Handelsblad.

Wat de kwestie nog problematischer maakt, is dat onderwijsinstituten in Nederland met elkaar concurreren. Als je dus mechanismen zou gebruiken die studenten motiveren om naar de pabo te gaan en een keuze voor bedrijfskunde zou ontmoedigen (bijvoorbeeld met hogere collegegelden) dan kan een concurrerend instituut er vandoor gaan met studenten. Deze concurrentie zorgt ervoor dat steden als Rotterdam en Amsterdam een bedrijfskundeprobleem hebben. De wal zal het schip wel keren, maar ik ben die beweging liever voor om studenten zo te beschermen tegen hun eigen ambities om “iets” met economie te doen. Er is helemaal niet zoveel werkgelegenheid op hogeschoolniveau voor deze studenten.

De redenen waarom studenten massaal voor bedrijfskunde blijven kiezen zijn:

  • bedrijfskunde suggereert baanzekerheid (die veel kleiner is dan in techniek, zorg en onderwijs)
  • bedrijfskunde trekt veel studenten met ouders die geen hogere opleiding hebben (door misvattingen kansen op baanzekerheid op niveau)
  • bedrijfskunde is een cash cow voor onderwijsinstellingen (goedkope studie vergeleken met bijvoorbeeld techniek)
  • Overheidsbeleid discrimineert nauwelijks op inhoud en betaalt per student (de overheid doet weliswaar veel voor tekortstudies maar toch te weinig door bedrijfskunde per student te blijven belonen)
  • Overheidsbeleid straft onbedoeld onderwijsinstellingen die willen krimpen in het voordeel van meer nuttige studies (bedrijfskunde is nuttig wanneer ze 10% van de studenten bedient).
  • Falend leiderschap van bestuurders om samen te werken en in te zetten op krimpen met beleid